Δρόμοι του πουθενά
Κώστας Τζαναβάρας
Λίγα λόγια για εμένα
Oberon, chief των ξωτικών
(διαβάστε περισσότερα)
Θέσεις


Δ. «Όλα είναι στο μυαλό»
626 αναγνώστες

14.9.2011

 

Δ. «Όλα είναι στο μυαλό»

Γενικά

  1. Η δημιουργικότητα και η επικοινωνία των εγκεφαλικών ημισφαιρίων
  2. Η διαχείριση προτεραιοτήτων και η αφαιρετική θεώρηση
  3. Προκαταλήψεις και εξοικείωση
  4. Μηχανιστική μάθηση και ενόραση
  5. Η άρνηση της πραγματικότητας
  6. Διαχείριση συναισθημάτων
  7. Η θεωρία Levin και το «ξύπνημα της τίγρης»
  8. Κυπρίνοι, καρχαρίες και δελφίνια
  9. Ο Δυτικός ισοπεδωτικός μιμητισμος
  10. «Ο δρόμος ο λιγότερο ταξιδεμένος»

 

Γενικά

 

Το πρώτο ερώτημα που θέτει ευλόγως [;] ο αναγνώστης αυτού του βιβλίου, και ιδίως αυτού του κεφαλαίου, είναι «τι δουλειά έχει ένας μηχανικός, έστω και συγγραφέας, σε προχωρημένα θέματα ψυχολογίας και νευρολογίας ;». Διότι περί αυτού πρόκειται.

 

Η απάντηση θα ήταν απλά «καμία !», αν οι αντίστοιχοι επιστήμονες είχαν νοιαστεί σοβαρά με τα εντονότατα ψυχολογικά προβλήματα της συντριπτικής πλειοψηφίας των Ελλήνων σήμερα.

 

Το ότι τα ιατρεία τους ξεχειλίζουν όλο και περισσότερο από πελάτες που έχουν όλο και λιγότερες πιθανότητες να πάψουν να έχουν λόγους να τους … ενισχύουν, δεν τους ανησυχεί καθόλου …

 

Εκείνο που τους ανησυχεί είναι μην τους πάρει πολλά η εφορία ! Τα υπόλοιπα δεν είναι σαφής υποχρέωσή τους. Κανείς δεν μπορεί να τους κατηγορήσει ενώπιον της Ελληνικής Δικαιοσύνης γιατί δεν νοιάστηκαν για το κοινωνικό σύνολο.

 

Αντίθετα, αν νοιάζονταν, όπως ο υποφαινόμενος, θα είχαν την ευκαιρία να ακούσουν από Ανώτατο Δικαστικό «Κώστα γιατί χαλάς την πιάτσα ;» …

 

Η πιάτσα της σύγχρονης ψυχο-επιστήμης είναι τίγκα στην πανικόβλητη πελατεία που περιμένει «πώς και τι» ένα φάρμακο, μία αυθεντική προσταγή του γιατρού …

 

Ουδείς [;] αισθάνεται την ανάγκη να κάνει έναν απολογισμό των αποτελεσμάτων των επιστημονικών ιατρικών υπηρεσιών : πόσοι ξεκίνησαν θεραπεία και πόσοι έγιναν καλά, έστω μετά από 4 – 5 χρόνια.

 

Ουδείς [;] ενδιαφέρεται να μάθει ή να αξιολογήσει την πληροφορία για το πόσα κονομάει ένας ψυχίατρος από την φαρμακευτική εταιρεία για να δώσει το δικό της φάρμακο – είναι δεν είναι το καλύτερο ! – στον ασθενή του …

Χώρια το αν χρειάζεται φάρμακο γενικά ..

 

Ουδείς [;] ενδιαφέρεται να αξιολογήσει το γιατί οι αρχαίοι ημών πρόγονοι δεν είχαν ασχοληθεί ιδιαίτερα με τα ψυχολογικά προβλήματα των συγχρόνων τους …

 

Ουδείς [;] δίνει σημασία στο γεγονός ότι, ο θεμελιωτής – ανεξάρτητα αν έχει σε ένα βαθμό αμφισβητηθεί – της Ψυχιατρικής S. Freud, απέφυγε να διαμορφώσει έναν περιεκτικό οδηγό φροντίδας για την ψυχική υγεία πριν «φθάσει ο κόμπος στο χτένι» …

 

Ουδείς [;] και σε αυτό το θέμα ενδιαφέρεται για τον «Τιτανικό». Το είπαμε : αφού είναι γεμάτη η τσέπη …

 

Κάπως έτσι πέρασε απαρατήρητη η σχετική ανοικτή επιστολή του υποφαινόμενου προς τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας (αρ. πρωτ. 813/6.8.2010) …

 

Ο απροκατάληπτος αναγνώστης καλείται να εξετάσει τις πληροφορίες που παρατίθενται, τα επιχειρήματα που αναπτύσσονται και την ορθότητα των τελικών συμπερασμάτων. Αν περιμένει επιβεβαίωση από ειδικούς …

 

Και το «ποτέ δεν είναι αργά» ίσως είναι και αυτό κανόνας που επιβεβαιώνεται από τις εξαιρέσεις του …

 

 

1.      Η δημιουργικότητα και η επικοινωνία των εγκεφαλικών ημισφαιρίων

 

Το γεγονός της σαφούς διάκρισης λειτουργιών μεταξύ των δύο εγκεφαλικών ημισφαιρίων ήταν γνωστό ακόμη και πριν την Αρχαία Ελληνική Ιατρική. Το ίδιο και η αναγκαιότητα της εύρυθμης συνεργασίας μεταξύ τους.

 

Με μία λέξη στο δεξιό ημισφαίριο – που στους αριστερόχειρες είναι αριστερά – εξυπηρετεί την ενατένιση, δηλαδή την λογική, την κρίση και τα συναφή.

 

Το αριστερό ημισφαίριο εξυπηρετεί χοντρικά την δράση, δηλαδή την κινητοποίηση των νοητικών λειτουργιών για την επίτευξη στόχων.

 

Η μεταξύ τους επικοινωνία ρυθμίζεται από το μεσολόβιο.

 

Σε άλλους επικρατεί λειτουργικά το δεξιό ημισφαίριο. Διαθέτουν ανεπτυγμένη κριτική ικανότητα, αίσθηση του δικαίου και του καθήκοντος, είναι συνήθως καλλιεργημένοι. Το πρόβλημα είναι ότι δεν είναι και τόσο δραστήριοι …

 

Οι ανασταλτικοί μηχανισμοί μεγεθύνουν υπέρμετρα τις πιθανότητες αποτυχίας του οποιουδήποτε πλάνου και τελικά αποτρέπουν – συχνότερα απ’ ό,τι θα έπρεπε – το αριστερό ημισφαίριο από το να ξεκινήσει επί τέλους.

 

Σε άλλους επικρατεί λειτουργικά το αριστερό ημισφαίριο. Διαθέτουν ανεπτυγμένη την εκτελεστική ικανότητα, επιδιώκουν έντονα την πραγματοποίηση των στόχων τους, αλλά η «αίσθησή» τους περί του δικαίου και του καθήκοντος είναι ιδιαίτερα εγωκεντρική.

 

Οι ανασταλτικοί μηχανισμοί δεν είναι και τόσο ισχυροί και ελάχιστα εμποδίζουν την «δράση με οποιοδήποτε τίμημα».

 

Η ιδανική φυσιολογική κατάσταση είναι η κατάσταση ισορροπίας μεταξύ των δύο ημισφαιρίων. Η ενατένιση είναι υγιής και εναργής, αλλά και η διάθεση δημιουργικής δράσης είναι εξ ίσου ανεπτυγμένη.

 

Αυτή η δημιουργικότητα είναι που εξασφαλίζει την «λείανση» της οδού επικοινωνίας μεταξύ των δύο ημισφαιρίων. Για να δημιουργήσει κάποιος κάτι πρέπει να σκέπτεται, να δοκιμάζει και να αποφασίζει. Αυτό επιτυγχάνεται με ένα αδιάκοπο «πήγαινε – έλα» αριστερά – δεξιά.

 

Αντίθετα, όταν κινείται κανείς επί της «πεπατημένης», δεν χρειάζεται τις υπηρεσίες του δεξιού ημισφαιρίου. Το αριστερό μπορεί και εκτελεί μόνο του τις εντολές, ακολουθεί πιστά τα περιβόητα procedures.

 

Κάπως έτσι, τα παντός είδους εκτελεστικά όργανα, δεν είναι σε θέση να εκτιμήσουν τις περιστάσεις, να αξιολογήσουν τον ανθρώπινο παράγοντα, να εφαρμόσουν το «πνεύμα» και όχι το «γράμμα» των διατάξεων.

 

Τέτοιοι θρασύδειλοι «κέρβεροι» του Νόμου και της Τάξης αφθονούν όλο και περισσότερο ...

 

Όταν ο υπάλληλος μπαίνει όλο και περισσότερο στη ρουτίνα της εργασίας του, διαπιστώνεται ότι «σε μια ιεραρχία, κάθε εργαζόμενος τείνει να εξελίσσεται στο επίπεδο της ανικανότητας του», αλλά η αρχή του Peter δεν συνοδεύεται από αποτελεσματική μεθοδολογία αποφυγής του φαινομένου.

 

Βλέπει κανείς π.χ. τις ταυρομαχίες, όπου ο ταύρος επιτίθεται ξανά και ξανά στο κόκκινο πανί, παρότι έχει δεχθεί επανειλημμένως τα χτυπήματα στο σβέρκο από τα αιχμηρά αντικείμενα που διαθέτει ο ταυρομάχος.

 

Το ερώτημα είναι πόση διαφορά έχει με αυτή τη βλακώδη συμπεριφορά κάποιος που αγανακτεί γιατί π.χ. το παιδί του ή ο υπάλληλός του δεν συμμορφώνεται, παρ’ ότι «του το είπα ξανά και ξανά» ;

Δύσκολο ;

 

Εκείνο που είναι σίγουρα δύσκολο είναι να καταφέρει κανείς να προσεγγίσει αποτελεσματικά την πραγματικότητα, αξιοποιώντας κατάλληλα τα παραπάνω ή και άλλα ιδεατά σχήματα. Το «άσπρο» και το «μαύρο» εξυπηρετούν συνήθως τις ανάγκες διαβάθμισης του γκρίζου.

 

 

2.      Η διαχείριση προτεραιοτήτων

 

Το κέντρο του εγκεφάλου μας, στο οποίο λαμβάνονται οι αποφάσεις για το τί θα μας απασχολήσει ανά πάσα στιγμή είναι προφανώς το σημαντικότερο.

 

Σε κάποια από τις ταινίες του Harry Potter ο σοφός δάσκαλος Gryffindor αποφαίνεται ότι «εκείνο που μας χαρακτηρίζει δεν είναι οι πράξεις μας αλλά οι επιλογές μας». Μεγάλη κουβέντα !

 

Για κάποιο λόγο π.χ. ο αναγνώστης αυτού του πονήματος έχει επιλέξει αυτή τη στιγμή να διαβάζει αυτό το βιβλίο και όχι κάποιο άλλο. Έχει ίσως αφήσει κάποια ταινία να περιμένει στο DVD του, δεν έχει πάει ακόμη για ύπνο, έκλεισε νωρίτερα το fb – τέτοια.

 

Πρόκειται για κάποια δεξιότητα του «κέντρου των κέντρων» του εγκεφάλου μας. Από αυτό κατευθύνονται τα πάντα.

 

Το κέντρο αυτό, στην Αγγλική βιβλιογραφία για το γνωστό [;] σύνδρομο της υπερκινητικότητας (ADD), ονομάζεται prioritizer και εντοπίζεται ως βασικός ένοχος που τα παιδιά αυτά δεν έχουν τη δυνατότητα π.χ. να εντάξουν στα καθήκοντά τους τη φροντίδα για μια στοιχειώδη τάξη στο δωμάτιό τους.

 

Στην πραγματικότητα η επιστήμη αρνείται να διδάξει σε αυτά τα παιδιά τον ενδεδειγμένο τρόπο λειτουργίας του δικού τους prioritizer, αλλά προσπαθεί να τα διδάξει τις προτεραιότητες που πρέπει να έχουν κατά την άποψη του θεραπευτή τους ή των γονέων τους.

 

Μοιραία η … επιστήμη καταλήγει να τα θεωρεί σε ανήκεστη βλάβη και να τους χορηγεί ένα .. φθηνό φαρμακάκι ...

 

Με λίγα λόγια η θεραπευτική κοινότητα αρνείται να σεβασθεί τις προσωπικές προτεραιότητες αυτών των παιδιών, προσπαθεί να τους επιβάλλει τις προτεραιότητες άλλων, η δράση οδηγεί σε αντίδραση και … πάπαλα.

 

Ο μυθικός Προκρούστης επιβιώνει ενδόξως ! Η κοινωνία των εκτελεστικών οργάνων, με τους τυφλοσούρτες παραμάσχαλα, στερεί ξεδιάντροπα από κάποια ανυπότακτα προικισμένα παιδιά τη δυνατότητα να κρίνουν κατά περίπτωση τις προτεραιότητές τους.

 

Ο φαύλος κύκλος προφανής.

 

Εκείνο που δεν είναι προφανές είναι γιατί δεν υπάρχουν πουθενά κατευθυντήριες οδηγίες, σε γενική μορφή φυσικά, για το πώς θα έπρεπε να λειτουργεί αυτό το τόσο κρίσιμο όργανο.

 

Αν μη τι άλλο, θα μπορούσαν να παρατίθενται παραδείγματα επιτυχημένων διαχειριστών προτεραιοτήτων.

 

Με κάποιο τρόπο συνεκτιμά κανείς τη σπουδαιότητα μιας δραστηριότητας, το επείγον του θέματος και τον απαιτούμενο χρόνο. Και βάσει αυτών των εκτιμήσεων εξασφαλίζει μια ισορροπία μεταξύ επιθυμιών, υποχρεώσεων και αναγκών.

 

Σήμερα π.χ. ο μέσος γονέας πανικοβάλλεται από την ειδοποίηση, από πλευράς του σχολείου, για κάτι σημαντικό και είτε σπεύδει αδικαιολόγητα ταραγμένος είτε αναβάλλει αναντίστοιχα προς την ανάγκη.

 

Αλλά και πάντες [;] οι πολιτικοποιημένοι αρνούνται να προβληματισθούν καν επί του “chose you battles” που συνιστάται σε κάθε σώφρονα. Κάπως έτσι καταλήγουμε να πολεμούν πια «όλοι εναντίον όλων» …

 

Στο φαύλο κύκλο της αχρήστευσης αυτής της τόσο κρίσιμης δεξιότητάς μας συμβάλλει τα μέγιστα μια σαφέστατη πλάνη : όλοι [;] ομοφωνούν ότι οι επιλογές κρίνονται από τα αποτελέσματα.

 

Τόσο που αναφωνούν αυθόρμητα προς τον … ταράκτορα της ησυχίας τους «και από τι θα έπρεπε να κρίνονται ;».

Ενδιαφέρει ;

 

Κατ’ αρχήν κρίνει κανείς μία επιλογή βασικά για να μάθει καλύτερα να επιλέγει, να μην κάνει την άλλη φορά τα ίδια λάθη. Το να στεναχωριέται απλώς για τις προηγούμενες επιλογές του δεν είναι και πολύ χρήσιμο.

 

Οι Κινέζοι το ξεκαθαρίζουν :

 

«Μη στεναχωριέσαι γι’ αυτά που γίνονται και γι’ αυτά που δεν γίνονται !»

 

Επομένως αυτά που δεν γίνονται τα ξεχνάμε και γι’ αυτά που γίνονται «σηκώνουμε μανίκια». Όλη η στεναχώρια είναι όταν στέκει κανείς αναποφάσιστος στη μέση και δεν «το παίρνει απόφαση» τι γίνεται και τι δεν γίνεται.

 

Προφανώς δεν γίνεται να αλλάξεις μια προηγούμενη επιλογή σου. Να την διορθώσεις κατά το δυνατόν, ναι ! Να γυρίσεις το χρόνο πίσω, όχι !

 

Εκείνο που έχει αξία είναι να γυρίσουμε νοερά το χρόνο πίσω και να επανεξετάσουμε το πώς πήραμε τότε την απόφασή μας. Δεν έχει νόημα να καταδικάζουμε μία απόφασή μας επειδή συνέβη κάτι που δεν ήταν δυνατόν να προβλέψουμε. Ο λεγόμενος αστάθμητος παράγοντας, εφ’ όσον ήταν πραγματικά αστάθμητος.

 

Έχει νόημα να σκεφθούμε αν αξιοποιήσαμε σωστά το διαθέσιμο χρόνο για να πάρουμε την απόφασή μας, αν μαζέψαμε όλες τις απαραίτητες πληροφορίες, αν «τα βάλαμε κάτω» σωστά, αν σκεφθήκαμε εγκαίρως να πάρουμε μια άλλη γνώμη – τέτοια.

 

Και κυρίως αν βάλαμε σωστά μπροστά – ανάλογα με την σοβαρότητα του θέματος ! – την τελική διαδικασία decision making όταν είχαμε μαζέψει όλα τα απαραίτητα στοιχεία.

 

Αν μάλιστα πιάσουμε «χαρτί και μολύβι» και καταγράψουμε συνοπτικά τα κυριότερα, τότε την ώρα του απολογισμού θα είμαστε λιγότερο υποκειμενικοί απέναντι στον εαυτό μας. Η επιλεκτική μνήμη μας επιλέγει να θυμάται αυτά που οδηγούν στη συναισθηματικά προτιμότερη ετυμηγορία μας.

 

 

3.      Προκαταλήψεις και εξοικείωση

 

Η προφανής έλλειψη κρίσης σε συνδυασμό με τις ιστορικά διαμορφωμένες αντιλήψεις περί «καταξιωμένων» προσωπικοτήτων, θεωριών, συστημάτων, απόψεων και δεν συμμαζεύεται, καταλήγουν σε φαινόμενα τύπου Γαλιλαίου.

 

Ήταν ακόμη Μεσαίωνας όταν ο Ιταλός πρωτοπόρος της σκέψης διαπίστωσε ότι η γη κινείται γύρω από τον ήλιο. Όμως η Παπική Ιερά Εξέταση έβλεπε την αλήθεια με τα δικά της «τηλεσκόπια» και δεν την ενδιέφεραν καθόλου τα επιχειρήματα του κατηγορούμενου.

 

Ο Γαλιλαίος «ανέκρουσεν πρύμναν», αλλά δεν παρέλειψε να ψιθυρίσει «και όμως κινείται».

 

Ο Peter Ustinov έγραψε ένα σπαρταριστό βιβλίο με τίτλο «προσοχή προκαταλήψεις !», αλλά ούτε το «προσοχή» ούτε το μεγαλοπρεπές θαυμαστικό κατάφεραν κατά τα φαινόμενα να αποτρέψουν τα ίδια και χειρότερα …

 

Η σημερινή κοινωνία διακατέχεται πανευτυχής από τις πιο ανόητες βεβαιότητες, οι οποίες, παρ’ ότι δεν αντέχουν σε σοβαρή κριτική, εξακολουθούν να προσκυνούνται δίκην τοτέμ !

 

Ανόητα βέβαιος είναι φυσικά όχι αυτός που ανά πάσα στιγμή είναι σε θέση να ανασκοπήσει το γιατί είναι βέβαιος για κάτι, αλλά αυτός που δεν είναι πρόθυμος να σκεφθεί απροκατάληπτα τις αιτίες των δεινών που υφίσταται.

 

Κατά ίδιο τρόπο βέβαιος είναι και κάποιος που κατοικεί καιρό δίπλα σε αεροδρόμιο. Σύντομα είναι απόλυτα βέβαιος ότι κανένα αεροπλάνο δεν πετάει στη γειτονιά του. Έχει συνηθίσει το θόρυβο και δεν τον ακούει.

 

Το φαινόμενο λέγεται στη Νευρολογία «εξοικείωση».

 

Αυτή τη στιγμή είμαστε εξοικειωμένοι με χίλια δυο «κακώς κείμενα», είτε με αυτά που αντιλαμβανόμαστε – κυρίως στους άλλους ! – είτε  με αυτά που δεν υποψιαζόμαστε καν ότι δεν είναι και τόσο τέλεια όσο νομίζουμε.

 

Η ανατροπή αυτής της κατεστημένης βεβαιότητας είναι κατά τη γνώμη μου ο πυρήνας του προβλήματος σήμερα.

 

Μετά όλα είναι εύκολα !

 

 

4.      Μηχανιστική μάθηση και ενόραση

 

Για να καταφέρουμε να φθάσουμε σε αυτό το πνευματικό τέλμα, έχει «βάλει το χεράκι» του το εκπαιδευτικό μας σύστημα.

 

Κανονικά όλοι μας μαθαίνουμε ο,τιδήποτε με την απλή μέθοδο «δοκιμή και πλάνη», όπου το «πλάνη» παραπέμπει στο όργανο με το οποίο γίνεται το πλάνισμα. Δοκιμάζει κανείς, βλέπει λάθη και αποτυχίες, σκέφτεται το λόγο, διορθώνει, ξαναπροσπαθεί …

 

Κάπως έτσι.

 

Ποιος όμως καταδέχεται την σήμερον ημέραν να σκεφθεί μήπως έκανε λάθος ; Ο καθένας είναι πρόθυμος να αναγνωρίσει ότι «φυσικά δεν είμαι αλάνθαστος», αλλά όχι και να κουβεντιάσει για τα λάθη του.

 

Ο λόγος δεν είναι μόνο εγωιστικός. Το μεγάλο πρόβλημα είναι η απογοήτευση από όλες τις προηγούμενες αποτυχημένες προσπάθειες διορθώσεων. Απογοήτευση σε βαθμό εμμονής.

 

Στην απλή ερώτηση «τι θα μπορούσε να σε πείσει ότι αυτή τη φορά η προσπάθεια θα είναι επιτυχής ;» η ειλικρινής απάντηση είναι ένα μεγαλοπρεπές «τίποτα !».

 

Το φαινόμενο έχει αναδειχθεί παραστατικότατα σε ένα πείραμα κοινωνικής μηχανικής «των πέντε πιθήκων». Σε ένα κλουβί έχουν πέντε πιθήκους και στη μέση μια σκάλα την οποία όποιος ανεβαίνει μπορεί να φθάσει μία μπανάνα και να την φάει.

 

Όλα πηγαίνουν «κατ’ ευχήν» μέχρι τη στιγμή που οι πειραματιστές φέρνουν ένα καινούργιο πίθηκο. Και σαν να μην έφτανε αυτό, την ώρα που φθάνει την μπανάνα, καταβρέχουν με παγωμένο νερό τους υπόλοιπους πιθήκους.

 

Αποτέλεσμα ; Σύντομα οι παλιοί πίθηκοι πλακώνουν αλύπητα στο ξύλο τον καινούργιο πίθηκο ! Έχουν συνδέσει την προσπάθειά του με το επώδυνο κατάβρεγμα …

 

Φυσικά παρατηρεί [;] κανείς αβίαστα ότι οι «πίθηκοι» στρέφονται κατά του «καινούργιου πίθηκου» και όχι εναντίον αυτών που τους καταβρέχουν !

 

Εκεί μας φθάνει η μηχανιστική μάθηση που μας έχουν φορτώσει. Μας μαθαίνουν να μαθαίνουμε ένα έτοιμο μάθημα, να λύνουμε τις λυμένες ασκήσεις, να εφαρμόζουμε τους έτοιμους κανόνες, να αποφασίζουμε χωρίς να κρίνουμε …

 

Έχουμε εγκαταλείψει την ενδεδειγμένη μεθοδολογία μάθησης δι’ ενοράσεως, όπου ο δάσκαλος δίνει στο μαθητή προσλαμβάνουσες παραστάσεις και κάποια βοήθεια στην αρχή, ώστε να μπορέσει εν τέλει να σχηματίσει την έννοια στο μυαλό του, να βγάλει το δικό του συμπέρασμα.

 

Χωρίς αυτή τη δεξιότητα δεν είμαστε άνθρωποι. Τόσο απλό, τόσο ωμό !

 

Είμαστε έρμαια των αναγκών μας, των υποχρεώσεων, των διαταγών, της συνήθειας, της βολής μας με τα εύκολα.

 

Μας είναι αδύνατον να δούμε το αύριο, ιδίως επειδή, αν το κάνουμε, δεν μπορούμε να έχουμε ταυτόχρονα τη φροντίδα του σήμερα. Κάπως έτσι καταλήγουμε στην –αυτονόητη πλέον – φροντίδα για το σήμερα και μόνο.

 

 

5.      Η άρνηση της πραγματικότητας

 

Αν αρχίσει να μονολογεί κανείς απελπισμένος με τα σημερινά, καλό θα είναι να έχει στο νου του ότι δεν ήταν και ποτέ τέλεια τα πράγματα. Εξιδανικεύουμε εύκολα τα παλιά, ιδίως επειδή πολλά από τα καλά τους δεν τα έχουμε, αλλά δυσκολευόμαστε να δούμε τα στραβά των ένδοξων εποχών.

 

Ο μηχανισμός της άρνησης «βαφτίστηκε» έτσι από τον S. Freud και καταχωρήθηκε πρώτος – πρώτος στους μηχανισμούς άμυνας του εγώ. Δεν μας είναι αρεστή μια πραγματικότητα και γι’ αυτό την απορρίπτουμε με τα πιο απίθανα «επιχειρήματα».

 

Έχουμε π.χ. μπροστά μας γραπτώς έναν αποδεικτικό συλλογισμό, δεν αμφισβητούμε τις πηγές, δεν αμφισβητούμε την αποδεικτική διαδικασία, δεν αμφισβητούμε τίποτα συγκεκριμένο. Απορρίπτουμε όμως … θαρραλέα το συμπέρασμα !

 

Σε αυτή την κατάσταση δεν επικρατεί η λογική, ούτε καν τα συναισθήματα. Επικρατούν ανεξέλεγκτες ενστικτώδεις αντιδράσεις. Θα το δούμε παρακάτω στη θεωρία Levine.

 

Ο μηχανισμός της άρνησης όμως είναι κάτι πολύ πιο άγριο από αυτά που προσδιόρισε ο Freud και ανέδειξε τόσο γλαφυρά λίγο … νωρίτερα ο … Όμηρος ! Ο Οδυσσέας εφαρμόζει χίλιες δυο μεθόδους για να μεταφέρει στους διάφορους κατοίκους της Ιθάκης του ένα απλό μήνυμα : «ήρθα !».

 

Είναι τέτοια η επίδραση από τις επί είκοσι χρόνια απογοητεύσεις, από τη διάψευση των ελπίδων ότι θα επανέλθει, ώστε φαίνεται απίστευτη η επιστροφή του, ακόμη και στα πιο προσφιλή του πρόσωπα.

 

Ο Β.Σ. Ραματσάντραν, στα «φαντάσματα στον εγκέφαλο» που προαναφέρθηκαν, καταγράφει κλινικό περιστατικό με μια ηλικιωμένη που έχει χάσει εξ ολοκλήρου τα χέρια της σε ατύχημα.

 

Υποβάλλει ακαταμάχητα στον εαυτό της την πεποίθηση ότι χειροκροτά και αγνοεί απόλυτα τις λογικές υποδείξεις. «Πείθεται» με τη χρήση μιας παλιάς συνταγής Αυστριακής προελεύσεως : ζεστό νερό με πίεση στο δεξί αυτί και μετά από λίγο κρύο στο αριστερό.

 

Τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά ! Η ηλικιωμένη όχι μόνο αντιλαμβάνεται ότι δεν έχει χέρια, αλλά δεν θυμάται καν ότι λίγο πριν «χειροκροτούσε». Και μετά από λίγο ξαναρχίζει τα … παλαμάκια !

 

Παρ’ ότι η προέλευση των στοιχείων είναι από διακεκριμένο δόκτορα νευρολόγο από τις Η.Π.Α. ο παραλήπτης της ως άνω ανοικτής επιστολής μου μάλλον … χειροκροτά !

 

Το κλινικό περιστατικό υποδεικνύει αν μη τι άλλο τη δυνητική σοβαρότητα της κατάστασης. Και όποιος αισθάνεται ότι δεν μπορεί να πείσει με οποιοδήποτε λογικό επιχείρημα, καλό θα είναι να την σκεφθεί – τουλάχιστον ! – σαν μια πιθανή εξήγηση.

 

Η «εμπειρική συνταγή» είναι στο blog μου από πέρυσι …

 

 

6.      Διαχείριση συναισθημάτων

 

Δεν υπάρχει στην υφήλιο άλλος με τόσο έντονα συναισθηματικό κόσμο σαν τον Έλληνα ! Οι συναισθηματικές μας εξάρσεις, σε συνδυασμό με τις εξαίρετες ικανότητές που αναμφίβολα διαθέτουμε, μας έχουν οπλίσει κατ’ επανάληψη τόσο έντονα που έχουμε ανατρέψει χαμένες μάχες που άλλοι δεν θα διανοούνταν καν να τις δώσουν !

 

Ποιος άλλος λαός π.χ. θα πήγαινε στο Αλβανικό Μέτωπο ξυπόλητος στην πραγματικότητα, απέναντι στον άρτια εξοπλισμένο Ιταλό εισβολέα ; Οι πατεράδες  μας ήσαν με κρυοπαγήματα και οι Ιταλοί με πέδιλα του σκι και αντιανεμικές φόρμες !

 

Ποιος θα πόνταρε σε αυτό το «διπλό» ;

 

Ο Winston Churchill είχε τους λόγους του να αναφωνήσει την προφανή αλήθεια : «δεν πολεμούν οι Έλληνες σαν ήρωες, αλλά οι ήρωες σαν Έλληνες !».

 

Παρά ταύτα και παρ’ ότι αμέσως μετά προσπαθήσαμε να βγάλουμε μεταξύ μας τα μάτια μας … φιλότιμα, κατά τον πατροπαράδοτο τρόπο, για να αποδείξουμε στον οποιονδήποτε αμφισβητία ότι είμαστε Έλληνες, επικαλούμαστε επιστημονικά στοιχεία και διάφορες άλλες αρλούμπες.

 

Κάποιος που δεν είναι στην πραγματικότητα Έλληνας φλυαρεί.

 

Ο Έλληνας απαντά λακωνικά : «ΜΟΛΩΝ ΛΑΒΕ !».

 

Στην πραγματικότητα είμαστε «ήρωες εν υπνώσει» και αρκεί μια απλή σπίθα για «να τους πάρει και να τους σηκώσει», αλλά το ερώτημα είναι απλά «τι γίνεται μετά ;».

 

Χωρίς προχωρημένη συναισθηματική νοημοσύνη θα είναι «δώρον άδωρον» να διώξουμε τους όποιους εξωτερικούς εχθρούς μας. Ο εσωτερικός εχθρός μας, ο κακός μας εαυτός, καραδοκεί.

 

«Η κρίση είναι ευκαιρία» να βάλουμε σε τάξη και την Αχίλλειο πτέρνα μας : την αδυναμία μας να χειριζόμαστε αποτελεσματικά τα συναισθήματά μας.

 

Μόνο που τα συναισθήματά μας δεν είναι σαν τα συναισθήματα των υπολοίπων και άρα δεν αρκούν για μας θεωρίες σαν τη θεωρία περί «συναισθηματικής νοημοσύνης» του Daniel Goleman.

 

Η θεωρία είναι «μια χαρά» αλλά είναι άλλο να έχεις μια μέθοδο να εξημερώνεις άγρια άλογα και άλλο να καβαλάς τον Βουκεφάλα ως νέος Μεγαλέξανδρος !

 

Ένας απλά συναισθηματικά φορτισμένος χρειάζεται να αναγνωρίσει τα συναισθήματά του, να τα εκφράσει, να τα διαχειριστεί – απλά πράγματα.

 

Ο συναισθηματικά φορτισμένος Έλληνας, είτε σε μεγάλη έξαρση είτε σε μεγάλη «βουτιά», χρειάζεται ισχυρά picks εκτόνωσης των συναισθημάτων του. Είναι άλλο να λες «ναι είμαι θυμωμένος» και άλλο να τα σπας στα μπουζουξίδικα μπας και ξεθυμάνεις.

 

Οι άκριτες πρακτικές που έχουμε ανοήτως αποδεχθεί επιβάλλουν απαγορεύσεις στα ξεσπάσματα, χωρίς να έχουν προσδιορίσει ένα αποτελεσματικό τρόπο διαχείρισης των Ελληνικού τύπου συναισθημάτων μας.

 

Η πρακτική των απαγορεύσεων οδηγεί στην καταπίεση και φυσικά οδηγεί σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι : την οριστική υποταγή ή την βίαια αντιδραστική εκτόνωση. Μέση λύση δεν υπάρχει.

 

Η θεωρία Goleman δεν περιλαμβάνει την εύστοχη ανάλυση του ζεύγους Elliott, στο εξαίρετο βιβλό τους “Raising a son”, περί της χρονικής εξέλιξης στην εκδήλωση ενός οποιουδήποτε συναισθήματος.

 

Με λίγα λόγια η υγιής εκδήλωση ενός συναισθήματος έχει την εξής διαδοχική πορεία :

 

Το έναυσμα του συναισθήματος ανεβάζει αντίστοιχα τη συναισθηματική έξαρση, την ένταση του συναισθήματος δηλαδή.

 

Κάποια στιγμή η ένταση ξεπερνά ένα κρίσιμο όριο, το point of no return και ο φορέας του συναισθήματος εισέρχεται στη non thinking zone όπου εκδηλώνονται ανεξέλεγκτα οι συνήθειες – habits.

 

Άλλος σπάει τα πάντα από θυμό, άλλος βάζει τα κλάματα, άλλος «παίρνει τους δρόμους» ...

 

Γιατί ;

 

Δεν μας έχουν μάθει ποτέ ότι το χειρότερο που μπορεί να κάνει κανείς σε ένα συναισθηματικά φορτισμένο είναι να εμποδίσει την εκτόνωση – το pick. Το αποτέλεσμα είναι μοιραίο : συναισθηματική κακοποίηση.

 

Αν θέλει κανείς να βοηθήσει π.χ. ένα λυπημένο που ζει το pick της θλίψης του, τον ρωτάει απλά : «τί πονάει ;». Αν είναι έξαλλος από θυμό, «τί σε θυμώνει ;». Απλό και αποτελεσματικό.

 

Άλλωστε και ο Goleman υποδεικνύει ότι η καταλληλότερη στιγμή για την αποτελεσματική αναγνώριση και διαχείριση του συναισθήματος είναι η στιγμή της εκδήλωσης του συναισθήματος.

 

Μια τέτοια επιδέξια και εύστοχη διαχείριση της συναισθηματικής φόρτισης καταλήγει σε λυτρωτική εκτόνωση – release – του συναισθήματος, επάνοδο στην ηρεμία το συντομότερο δυνατόν.

 

Κάπως έτσι προκύπτει τελικά η συναισθηματική υγεία και ο συναισθηματικός πλούτος. Κάπως αλλιώς – δηλαδή λάθος ! – κακοχαρακτηρίζονται κάποιοι γιατί έχουν έντονα συναισθήματα, ενώ το πρόβλημα είναι παθολογικό μόνο όταν δεν επέρχεται η εκτόνωση του συναισθήματος και σε εύλογο χρόνο.

 

Η συνήθης «καθώς πρέπει» τακτική είναι «μη θυμώνεις !», «δεν ντρέπεσαι ;» και «ηρέμησε, κοιμήσου και θα τα πούμε ένα χεράκι το πρωί». Πολιτισμός !

 

Κάποιοι πιο επιδέξιοι και θαρραλέοι μπορούν να αποτολμήσουν πιο «προχωρημένα» κόλπα στην λογική του «πάσσαλος πασσάλω εκκρούεται». Εξωθείς με τρόπο το συναίσθημα σε ισχυρότερη έξαρση ώστε να ενεργοποιηθούν οι εσωτερικές δυνάμεις το συντομότερο και αποτελεσματικά.

 

Ψιλά γράμματα.

 

 

7.      Η θεωρία Levine και το «ξύπνημα της τίγρης»

 

Η θεωρία – ματ, πέρα από κάθε αμφιβολία, που βάζει καταφανώς σε τάξη τα διάφορα ανεξήγητα φαινόμενα, είναι η θεωρία Levine από το εξαίρετο βιβλίο του «το ξύπνημα της τίγρης».

 

Ο συγγραφέας διαθέτει διδακτορικό στην ψυχολογία και πολύχρονη πείρα στην «θεραπεία τραυματικών εμπειριών». Αυτή η εμπειρία τον οδηγεί στην εξής δήλωση : «Η ατέρμονη αναζήτηση και ανάκληση των λεγόμενων “τραυματικών αναμνήσεων” μπορεί συχνά να μπλοκάρει την έμφυτη θεραπευτική σοφία του οργανισμού».

 

Στην ουσία : Αναφέρει κατά πρώτο κάτι που χρειαζόμαστε για να καταλάβουμε παρακάτω κάτι αλλόκοτο.

 

Η αντιλόπη έχει αναπτύξει, κατά τη Δαρβινική εξελικτική διαδικασία, απέναντι στον φυσικό της εχθρό τον κυναίλουρο, την εξής άμυνα : Ενώ την κυνηγάει τρέχοντας με 100 χλμ. την ώρα (!) και την ώρα που η αντιλόπη νοιώθει ότι πρόκειται εντός ολίγου να την κατασπαράξει, πέφτει κάτω και κάνει ακαριαία την ψόφια ρίχνοντας το σφυγμό της κάπου λίγο πάνω από το μηδέν !

 

Ϊσα – ίσα για να ζει. Απίστευτο ;

Αν την φάει ο εχθρός, δεν θα πονέσει ! Δεν είναι και λίγο …

Το κανονικό σενάριο λέει ότι ο κυναίλουρος «τσιμπάει» και περιφρονεί την ψόφια (έτσι νομίζει !) λεία του. Δεν τρώει ψοφίμια.

Λίγο αργότερα η αντιλόπη μας νοιώθει ένα απλό ρίγος, ξυπνάει, … τινάζει τις σκόνες από τη γούνα της και συνεχίζει να … βόσκει «σαν καλή κυρία» !

Είναι σημαντικό ότι την ώρα που «κάνει τον ψόφιο κοριό» δεν καταλαβαίνει τ-ί-π-ο-τ-α.. Ούτε κινείται, ούτε πονάει, ούτε τρώει, ούτε βλέπει – τίποτα. Τα απολύτως απαραίτητα για την επιβίωσή της.

Αυτή την κατάσταση ο συγγραφέας την αναφέρει ως κατάσταση παγώματος – Freeze.

Ο άνθρωπος δεν είναι ακριβώς σαν την αντιλόπη, αλλά, όταν βρίσκεται σε αντίστοιχη κατάσταση υπό το κράτος συντριπτικής απειλής, δηλαδή απειλής που [αισθάνεται ότι] υπερβαίνει τις δυνάμεις του, περιέρχεται σε κάτι αντίστοιχο.

Περιορίζεται σε δραστηριότητες καθαρά απλής επιβίωσης, δίκην homo existence, και επιτρέπει στον εαυτό του μόνο αρνητικά συναισθήματα. Έχει πικρή πείρα από τα πρόσφατα θετικά συναισθήματα. Τον ρίχνουν σε όλο και πιο έντονα αρνητικά : φόβο, λύπη, φθόνο, αηδία.

Η πολύ απλή θεωρία Levine, που εξηγεί πολλά από τα ανεξήγητα, λέει εν ολίγοις :

Ο άνθρωπος έχει το λογικό του, το συναίσθημα και τα ένστικτα – από πάνω προς τα κάτω φαντασθείτε το σχήμα.

Στη βάση του σχήματος είναι ένα F αγγλικό, το οποίο μπορεί να είναι Fight, Fly or Freeze. Μάχη, φυγή ή πάγωμα. Ένα μόνο από τα τρία κάθε φορά.

Το εκάστοτε επιλεγόμενο F καθορίζει τι κάνουν πάνω – κάτω τα τρία που «κάθονται» επάνω του.

Αν, όπως στην περίπτωση της αντιλόπης μας, έχει επιλεγεί το Freeze, τα ένστικτα, τα συναισθήματα και οι λογικές αντιδράσεις της προσαρμόζονται στη βασική επιλογή της : το πάγωμα.

Δεν έχει μαχητικά ένστικτα, δεν έχει θετικά συναισθήματα, δεν αντέχει λογικούς συνειρμούς που θα μπορούσαν να την οδηγήσουν σε άλλο F.

Παρατηρεί κανείς ότι π.χ. μια καλή ιδέα αποτελεσματικής δράσης, παρ’ ότι δεν προκαλεί λογικές αντιρρήσεις στην σκοπιμότητα ή στο πλάνο επίτευξής της, απορρίπτεται μετ’ αγανακτήσεως.

 

Η απλή εξήγηση, βάσει της θεωρίας Levine, είναι ότι δεν είναι ανεκτή η ιδέα στο ήδη επιλεγμένο F, την τρέχουσα στάση ζωής δηλαδή, και γι’ αυτό απορρίπτεται με αγριότητα.

 

Η κατάσταση δεν αντιμετωπίζεται με ευχολόγια.

 

Θεωρητικά θα πίστευε κανείς ότι αρκεί η άρση της συντριπτικής απειλής, του αίτιου δηλαδή, για την επάνοδο σε φυσιολογική δραστηριότητα.

 

Ισχύει κάτι τέτοιο, αλλά μόνο σε δεύτερο χρόνο. Δηλαδή οι περισσότερες «αντιλόπες» θα δουν πρώτα την αλλαγή στο περιβάλλον και μετά θα νοιώσουν την απαραίτητη ασφάλεια.

 

Απαιτείται όμως μια κρίσιμη μάζα πρωτοπόρων που η ισχυρή λογική συγκρότησή που διαθέτουν τους επιτρέπει να αναγνωρίσουν σαφώς την κατάσταση και να αντιδράσουν συνειδητά. Δεν είναι όμως καθόλου εύκολο.

 

Φυσικά υπάρχουν διακεκριμένες μονάδες, που δεν έχουν παρασυρθεί από το γενικό κλίμα πανικού, όμως είναι εξαιρετικά σπάνιο να έχουν τις εσωτερικές αντιστάσεις ώστε να μην εκμεταλλεύονται για το ατομικό τους συμφέρον την ανημπόρια των υπολοίπων.

 

Η εφαρμοσμένη θεωρία Levine υποδεικνύει τεχνικές επανένωσης της ψυχής με το σώμα, στα χνάρια πατροπαράδοτων τελετών των πρωτόγονων. Κάθε φυλή είχε τον σαμάνο της, το μάγο, που ήξερε από τον προκάτοχό του τα μυστικά. Με σοφές τελετουργες κατάφερναν ώστε αυτοί που είχαν συντριβεί από θλιβερά γεγονότα να επανέρχονται στα εγκόσμια.

 

Η βάση της τεχνικής είναι στον συνδυασμό λεκτικών ασκήσεων και σωματικών αισθήσεων. Συνδυάζει κανείς π.χ. ένα τσίμπιμα στην κοιλιά με μια απλή προφορά της … μαγικής φρασούλας : «αυτή είναι η κοιλιά μου !».

 

Φαίνεται ανόητο, αλλά δεν είναι. Αυτό λέει ολόκληρος δόκτορας που ακριβοπληρώνεται σε μια χώρα που κανείς δεν χαρίζει λεφτά !

 

Φυσικά το ιδανικό είναι μια τέτοια τελετουργία να συνδυάζεται με ένα ευχάριστο περιβάλλον, παρέα με πρόσωπα … ενδιαφέροντος, υπό την πανσέληνο – τέτοια …

 

Άλλο αποτελεσματικό τέχνασμα, που ενδείκνυται για αυτόβουλη προσπάθεια αλλαγής του Freeze ή του Fly σε Fight, είναι τα γράψιμο. Όχι στο πληκτρολόγιο, αλλά με το χέρι.

 

Η δράση είναι πολλαπλή : το γράψιμο ενεργοποιεί άλλα κέντρα του εγκεφάλου, στα οποία, όπως έχει παρατηρηθεί, εγγράφεται και ελέγχεται ισχυρότερα η σκέψη μας και οι συλλογισμοί μας.

 

Επίσης, το γράψιμο, μας δίνει πιο αντικειμενικά στοιχεία για τον αυτοέλεγχό μας, κάνοντάς τον πιο αντικειμενικό.

 

Το κυριότερο όμως είναι, σε περίπτωση πανικού, το να προσδιορίζει κανείς ακριβώς την απειλή που προκαλεί τον πανικό. Ο απροσδιόριστος κίνδυνος προκαλεί τον πανικό, όχι απλώς ο κίνδυνος. Ο προσδιορισμένος κίνδυνος προκαλεί σκέτο φόβο και εγρήγορση.

Τεράστια διαφορά !

 

 

8.      Κυπρίνοι, καρχαρίες και δελφίνια

 

Φαίνεται – ίσως ! – λυμένο στα λόγια το πρόβλημα, αλλά δεν είναι τόσο απλό ! Κουράγιο !

 

Ό,τι και να γίνει, στην καλύτερη περίπτωση, θα επανέλθουμε στην ομαλότητα λίγοι – λίγοι. Πιθανότερο είναι το ένας – ένας !

 

Επομένως χρειάζεται μια καλύτερη – τουλάχιστον επαρκής ! – αντίληψη των γύρω μας, για να μπορέσουμε να «αναδειχθούμε νικητές σε ένα χαοτικό κόσμο», όπως υπόσχεται στους αναγνώστες του το περίφημο βιβλίο «η στρατηγική του δελφινιού» των Dudley LynchPaul L. Kordis.

 

Σύμφωνα με αυτή τη θεωρία υπάρχουν τρεις βασικές κατηγορίες ανθρώπων : κυπρίνος, καρχαρίας και δελφίνι. Φυσικά στην πράξη ψάχνει και βρίσκει κανείς χρήσιμα συμπεράσματα, όχι ταμπέλες.

 

«Ο κανόνας είναι εργαλείο για τη σκέψη, όχι η ίδια η σκέψη» υποστηρίζω.

 

Ο κυπρίνος – το όνομα προέρχεται από το μικρό του βατράχου – είναι αυτό που λέμε «ανθρωπάκι». Όχι γιατί είναι άσχημος ή φτωχός, αλλά γιατί έχει «καθίσει στα αυγά του» και αντιστέκεται σε οποιαδήποτε αλλαγή. Ακόμη και σε αυτή που θα απέβαινε σε όφελός του.

 

Το βιβλίο του αποδίδει τα εξής … κομπλιμέντα :

 

«Οι έξι στοιχειώδεις λύσεις που υπαγορεύουν οι κυπρίνοι στον εαυτό τους:

-         Μη συμμετέχετε στο παιχνίδι

-         Εμποδίστε τους άλλους να νικήσουν

-         Μην ολοκληρώνετε τίποτα

-         Καταστρέψτε το παιχνίδι

-         Υποκριθείτε τον καλό

-         Γίνετε πρόβλημα.»

 

Αντιλαμβάνεται εύκολα κανείς τέτοιες συμπεριφορές γύρω του, ιδίως στη δύσκολη εποχή που περνάμε. Μια απλή συνταγή άμυνας είναι «μην επιτρέπετε να σας πει όχι κάποιος που δεν έχει δικαίωμα να σας πει ναι !».

 

Μια πιο συγκαταβατική αντιμετώπιση, με στοιχεία κατανόησης του προβλήματος του άλλου, είναι η απλή και αυθόρμητη διαπίστωση μιας καααλής fb- φίλης μου [που δεν θέλει να γράψω το όνομά της] : «αν δεν είσαι έτοιμος για τον παράδεισο, ο παράδεισος που σου χαρίζεται γίνεται κόλαση».

 

Πόσο διαφορετικό είναι να μιλάς για κάτι που έχεις ακουστά από το να μιλάς για κάτι που ξέρεις «από πρώτο χέρι» ! Ανεξάρτητα από το point of view που βρίσκεσαι.

 

Η απλούστερη τακτική είναι να αντιμετωπίζει κανείς αγέρωχα και κατάματα τέτοιες συμπεριφορές, να δείχνει με όσο λιγότερα λόγια ότι «δεν μασάει», να διασκεδάζει τις καταστάσεις και να είναι έτοιμος, αν οι περιστάσεις το επιβάλλουν, να συμμορφωθεί στη ντιρεκτίβα «στον ηλίθιο παραδώσου αμέσως» !

 

Ιδιαίτερη μάλιστα προσοχή συνεπάγεται η διαπίστωση των εμπνευστών της υπ’όψιν θεωρίας ότι «Τίποτα άλλο δεν απειλεί ή εξοργίζει ένα κυπρίνο από την πιθανότητα της αφθονίας».

 

Η πιο αποτελεσματική και ταυτόχρονα διασκεδαστική τακτική είναι αυτή που συνάγεται από την Κινέζικη σύσταση :

 

«Να ρίχνεις πάγο στο χιόνι !» ...

 

Αρκεί να έχει κανείς καταλάβει καλά τι σημαίνει το :

 

«κάτι επικίνδυνο παύει να είναι επικίνδυνο, αν ξέρουμε καλά ότι είναι επικίνδυνο» …

 

 

Ο «καρχαρίας» - από την άλλη – είναι ο δυναμικός τύπος που «τα θέλει όλα δικά του». Ό,τι και να κάνει υπαγορεύεται από τον διακαή πόθο του να νικήσει. Όπως ο πραγματικός καρχαρίας, κατευθύνεται με λύσσα στο αίμα.

 

Δεν νοιάζεται για τα θύματα των ενεργειών του, παρά μόνο προσχηματικά. Δεν δίνει σημασία στους κανόνες παρά μόνο αν τον βολεύουν ή αν δεν μπορεί με τίποτα να τους παραβεί προς όφελός του.

 

Συμβιβάζεται μόνο αν δεν μπορεί να επιβληθεί. Συμβιβάζεται με τους ομοίους του, τους άλλους καρχαρίες, μόνο αν η λεία είναι τουλάχιστον επαρκής. Αν δεν είναι, δεν διστάζει να στραφεί εναντίον των ομοίων του και μάλιστα με επιθετικότητα πολύ μεγαλύτερη από αυτή που επιδεικνύει απέναντι στους κυπρίνους – τα πρόθυμα θύματά του.

 

Ο καρχαρίας πιστεύει χαρακτηριστικά στην έλλειψη. Είναι βέβαιος ότι δεν φθάνει για όλους η «πίττα». Άρα πρέπει αναγκαστικά να «ρίξει» κάποιον άλλον. Δεν ενδιαφέρεται καθόλου για το «μεγάλωμα της πίττας» – δεν το χωράει το μυαλό του !

 

 

Το «δελφίνι», όπως και το δελφίνι  της θάλασσας, χαρακτηρίζεται από εξυπνάδα και κομψότητα. Επίσης είναι σε θέση να «σκοτώσει» τον καρχαρία, αν αυτός επιμείνει στην αντιπαράθεση. Στη θάλασσα το πετυχαίνει άνετα, στον σημερινό κόσμο όμως έχει δυσκολέψει η κατάσταση …

 

Ο κυπρίνος και ο καρχαρίας κινούνται με βεβαιότητες, βλέπουν μόνο καταστάσεις «άσπρο – μαύρο», δεν έχουν αμφιβολίες. Το δελφίνι αντιλαμβάνεται τα ενδεχόμενα, κινείται προς το καλύτερο. Βεβαιώνεται μόνο όταν υπάρχουν βάσιμοι λόγοι για κάτι τέτοιο.

 

Το δελφίνι ενδιαφέρεται, χωρίς να παραμελεί την επιμέλεια του εαυτού του, για το σύνολο, για το παιχνίδι, για το μεγάλωμα της «πίττας».

 

Το κυριότερο πρόβλημα ενός δελφινιού, ιδίως στις σημερινές συνθήκες όπου είναι πια «είδος υπό εξαφάνιση», είναι ότι οι κυπρίνοι και οι καρχαρίες δεν είναι καθόλου συνηθισμένοι στο ενδεχόμενο κάποιος να μην είναι ούτε κυπρίνος ούτε καρχαρίας !

 

Τους μπερδεύει άλλωστε δικαιολογημένα και το ίδιο το δελφίνι, αφού προσαρμόζεται στις συνθήκες και επιτρέπει στον εαυτό του κατά περίπτωση συμπεριφορές που θυμίζουν κυπρίνο ή καρχαρία.

 

Έτσι το κατατάσσουν όπου βρουν πρόχειρα : άλλοτε σκέτο κυπρίνο, άλλοτε κυπρίνο «της συμφοράς», άλλοτε καρχαρία σκέτο, άλλοτε καρχαρία με πολύ κοφτερά δόντια. Το βασικό όμως είναι ότι δεν το «παίζουν». Είναι … ασύμβατος.

 

Η ήττα για τον κυπρίνο είναι φυσική κατάσταση, για το δελφίνι ελιγμός ή μέρος της ζωής. Για τον καρχαρία η νίκη είναι εμμονή, για το δελφίνι το καλό ενδεχόμενο.

 

Τα winwin games είναι το … φαΐ του. Αδιανόητο ενδεχόμενο για τους άλλους. Έως ανεπιθύμητο …

 

Είναι συνήθως σε θέση να δημιουργήσει το καινούργιο, έξω από τα προηγούμενα όρια, που φθάνει για να μείνουν όλοι ευχαριστημένοι. Μόνο που οι άλλοι δεν πείθονται με λόγια – ιδίως λόγια δελφινιού.

 

Κάπως έτσι καταλήγει να εκφράζεται συμβολικά – κυρίως με τα αποτελέσματα. Ο τρόπος που καταλαβαίνουν οι άλλοι. Το δελφίνι καταλαβαίνει το παιχνίδι των άλλων – αργά ή γρήγορα …

 

Ξέρει – κυρίως ! – «ξένες γλώσσες».

 

Ενσυναίσθηση.

 

 

9.      Ο Δυτικός ισοπεδωτικός μιμητισμός

 

Ίσως δεν υπάρχει πιο χαρακτηριστικό δείγμα του κομπλεξικού μίσους του μέσου Δυτικού για την ευφυΐα, όσο το χόμπι κάποιων Δανών να σκοτώνουν δελφίνια. Δεν ξέρουν και πολύ το γιατί. Υπάρχει όμως ο λόγος.

 

Για τους Δυτικούς το να είμαστε όλοι ίδιοι, να ζούμε βάσει σταθερών και απαράβατων προτύπων, είναι κάτι πολύ σωστό. Μόδες  έρχονται και παρέρχονται, αλλά αλίμονο σε όποιον δεν είναι με την τρέχουσα μόδα.

 

Η συμπεριφορά πρέπει να ακολουθεί κάποιους απαράβατους κανόνες. Αν είσαι με τους κανόνες ή έστω φαίνεσαι να τους τηρείς, δεν πειράζει να κάνεις ό,τι χειρότερο τραβάει η ψυχή σου. Η υποκρισία είναι τέχνη.

 

Αν δεν είσαι με τους κανόνες, αποκλείεται να είσαι σωστός. Η ουσία είναι κάτι που δεν έχει σημασία, μπροστά στην παραβίαση των κανόνων.

 

Η Παγκόσμια Νέα Τάξη προσπαθεί λυσσαλέα να επιβληθεί. Χρησιμοποιεί όλο και πιο πολύ τα πιο ανόητα μέσα επιβολής. Νομίζει ότι μπορεί να βιάσει τη φύση, επειδή έχει τη δύναμη να το κάνει.

 

Όταν λέει κανείς «Θεός να σε φυλάει από καινούργιο αφεντικό και από παλιά που….» εννοεί σήμερα σαφώς τους λαούς που «κατέβηκαν από τα δέντρα» όταν εμείς είχαμε … χοληστερίνη.

 

Προσπάθησαν τόσες και τόσες φορές να μας φθάσουν, έστω «στο μικρό μας δαχτυλάκι», αλλά το μόνο που κατάφεραν είναι να μας κάνουν να ζηλεύουμε ανοήτως τον ψεύτικο πολιτισμό τους.

 

Είναι άλλο να έχεις πολλά λεφτά και άλλο να τα έχεις με στυλ Ωνάση.

Είναι άλλο να είσαι Einstein και άλλο να είσαι Καραθεοδωρή.

Είναι άλλο να είσαι μεγαλογιατρός και άλλο Παπανικολάου.

Είναι άλλο να είσαι ντίβα της όπερας και άλλο να είσαι Κάλλας.

Φθάνουν ;

 

Η ανυπότακτη φύση μας, που σέβεται τους κανόνες μόνο από εσωτερική έφεση και μόνο αν έχουν λογική, τους φαίνεται πρωτογονισμός.

 

Ο μύθος του Αισώπου λέει ότι ο Άνεμος και ό Ήλιος έβαλαν στοίχημα ποιος θα κάνει τον βοσκό να βγάλει την κάπα του. Φύσηξε ο Άνεμος, έσφιξε ο βοσκός την κάπα του, ξαναφύσαγε ο Άνεμος, σφιγγόταν περισσότερο ο βοσκός – μηδέν !

Βγήκε ο ήλιος, ζεστάθηκε ο βοσκός, πέταξε την κάπα …

 

Τόσο απλό, αλλά τόσο ακατανόητο για τον Δυτικό εγκέφαλο. Δεν μπορεί να το κάνει αυτός, άρα δεν πρέπει να επιτρέπεται σε κανένα άλλο να το κάνει.

 

Αν πιστέψει κανείς τα αναφερόμενα σε γνωστή ομιλία του Henry Kissinger, παλιού «μάγου» της Αμερικανικής Εβραϊκής διπλωματίας, οι συν αυτώ τα έχουν βάλει λυσσαλέα από το ’74 με εμάς. Άλλωστε είναι πια προφανές.

 

Εκείνο που δυστυχώς δεν είναι κατανοητό, όχι μόνο για τον απλό Έλληνα αναγνώστη του κρίσιμου αποσπάσματος της ομιλίας αλλά και για αυτόν που του έχει συσταθεί να το διαβάσει καλά, είναι ότι «κρατάει πισινή» !

 

Λέει :

«Ο ελληνικός λαός είναι δυσκολοκυβέρνητος και γι' αυτό πρέπει να τον πλήξουμε βαθιά στις πολιτισμικές του ρίζες. Τότε ίσως συνετισθεί. Εννοώ, δηλαδή, να πλήξουμε τη γλώσσα, τη θρησκεία, τα πνευματικά και ιστορικά του αποθέματα, ώστε να εξουδετερώσουμε κάθε δυνατότητά του να αναπτυχθεί, να διακριθεί, να επικρατήσει, για να μη μας παρενοχλεί στα Βαλκάνια, να μη μας παρενοχλεί στην Ανατολική Μεσόγειο, στη Μέση Ανατολή, σε όλη αυτή τη νευραλγική περιοχή μεγάλης στρατηγικής σημασίας για μας, για την πολιτική των ΗΠΑ»

 

Ο ραγιάς διαβάζει το απόσπασμα και σκύβει – λεπτομέρεια αν διαμαρτύρεται. Ο Έλληνας βλέπει το ίσως συνετισθεί. Σε άλλο σημείο λέει και κάτι του στυλ «θα κάνουμε όλα αυτά και μπορεί να τα καταφέρουμε» …

 

Οι άλλοι το ξέρουν ότι είναι αδύναμοι μπροστά μας, εμείς το θεωρούμε εθνικισμό.

 

Κάπως έτσι αποδεχόμαστε τα δικά τους «μέτρα και σταθμά» στην προστασία του δικού μας περιβάλλοντος. Τα πάντα είναι θέμα άδειας, αλλά – περιέργως … - το περιβάλλον υποβαθμίζεται σταθερά από τότε που βγήκαν οι άδειες για να το προστατεύουν …

 

Στο άρθρο μου «Έ νεοέλληνα, είσαι Γραικός ή Έλληνας ;» υπέδειξα ότι τα περίφημα μοναστήρια των Μετεώρων δεν θα διενοείτο κανείς να ζητήσει άδεια να τα κατασκευάσει …

 

Όσον αφορά κατασκευές σαν τα πετρόκτιστα γεφύρια μας – με τη φωτογραφία ενός στην οθόνη – απηύθυνα τη σύσταση : «σε καλώ να σκεφθείς αν θα έπαιρνε ποτέ σφραγίδα πολεοδομίας η στατική μελέτη του. Και, αν θα έπαιρνε, θα την έπαιρνε ο σοφός μάστορας που την έστησε να την βλέπουν οι αιώνες ή κάποιος "επιστήμονας" που ήξερε τα κατατόπια στις υπηρεσίες ;»

 

 

10.  «Ο δρόμος ο λιγότερο ταξιδεμένος»

 

Ο στρατηγός Μακρυγιάννης λέει κάπου «όλα τα θεριά ξεσηκώθηκαν να τον φάνε, αλλά αυτός επέζησε, γιατί είχε μαγιά».

 

Είναι σίγουρο ότι έχουμε μαγιά Ελληνική, είναι «ορατόν δια γυμνού οφθαλμού». Ακόμη και τις κομπίνες με στυλ τις κάνουμε, με φαντασία.

 

Το ζητούμενο είναι αν θα καταφέρουμε να περπατήσουμε όχι τον δρόμο του τίτλου του εξαίρετου βιβλίου του Σκοτ Πεκ, αλλά τον δρόμο που δεν ξαναπερπατήθηκε ποτέ !

 

«Η ψυχική υγεία είναι μια διαδικασία αφοσίωσης στην πραγματικότητα, όσο μεγάλο και αν είναι το κόστος

 

«Μπορούμε να αναθεωρήσουμε τους χάρτες μας μόνο όταν έχουμε την πειθαρχία να ξεπεράσουμε τον πόνο

 

«Εφόσον οι ψυχικά υγιείς άνθρωποι πρέπει να αναπτύσσονται, και εφόσον η παραίτηση ή η απώλεια του παλιού εαυτού είναι αναπόσπαστο μέρος της διαδικασίας για ψυχική και πνευματική ανάπτυξη, η κατάθλιψη είναι ένα φυσιολογικό και βασικά υγιές φαινόμενο

 

Πολλές φορές στο παρελθόν κάναμε πράξη το «εκ της στάκτης μου αναγεννώμαι», αλλά αυτή τη φορά μιλάμε για την πιο αλλόκοτη κατάσταση της ιστορίας αυτού του ρημαδότοπου.

 

Η εξωτερική επίθεση έχει τεράστια ισχύ, οι εγχώριοι «πρόθυμοι» αφθονούν και είναι πρόθυμοι – με εδραία επιχειρήματα ! – να δώσουν ξανά «γην και ύδωρ», η απελπισία και η αίσθηση ανημπόριας των πατριωτών στα ύψη, τα τρέχοντα πιεστικά προβλήματα καταβάλλουν ακόμη και αυτούς που δεν έχουν …

 

Υπό αυτές τις συνθήκες καλούμαστε να αλλάξουμε πορεία κατά 180 μοίρες, να στρίψουμε ουσιαστικά μέσα στο τούνελ, να υποστούμε αυτοβούλως την διαδικασία αλλαγής των αετών που κερδίζουν άλλη τόση ζωή αλλάζοντας πτέρωμα.

 

Είναι επώδυνο, αλλά είναι και αναγκαίο.

 

Το στοίχημα, για όσους συνταχθούν με τον υποφαινόμενο, είναι αλλόκοτο :

 

«Νέα Ελλάδαturn key solution».

 

Οι 17 κοσμογονικές αλλαγές [για αρχή !] στο «ΔΕΥΤΕΡΟ ΜΕΡΟΣ» αυτού του βιβλίου, μαζί με το πλάνο και το όραμα.

 

Ο πήχης είναι πολύ ψηλότερα από παγκόσμιο ρεκόρ. Και καλούμαστε να τον περάσουμε στην παραλία με τα βότσαλα, με μαγιώ, με σαγιονάρες, απροπόνητοι, νηστικοί, με όλα τα θεριά να γιουχάρουν …

 

Θα τον περάσουμε με άνεση, χαμογελώντας στο φακό, κλείνοντας το μάτι στην ομορφούλα που ζαχαρώνουμε …

 

Και πέφτοντας με άνεση στα βότσαλα θα τινάξουμε αδιάφορα τις σκόνες και θα βγάλουμε από την τσέπη ένα σακουλάκι πασατέμπο για να ξαναρχίσουμε τα χρα-χρα-χρατς !

 

Τόχουμε ! Αρκεί να το πιστέψουμε !

 

«Άμα βάλεις ένα στόχο

μπορείς να πετύχεις το αδύνατο.»

 

Κινέζικη σοφία, εκδόσεις Οδυσσέας.

 

 

 


Σχετικά με το blog
Σκέψεις, αναλύσεις, προτάσεις και - κυρίως - δράση με εποικοδομητική διάθεση
Αναζήτηση
Προηγούμενα Άρθρα
Τελευταίες δημοσιεύσεις